Nội dung chính
Căng thẳng leo thang tại eo biển Hormuz đang khiến dòng chảy hàng hóa toàn cầu đứng trước nguy cơ đình trệ nghiêm trọng dù các nỗ lực đàm phán đã được nỗ lực thực hiện.
Sau khi các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran tại Islamabad thất bại, Washington đã chính thức thông báo phong tỏa hoạt động hàng hải ra vào các cảng của Iran từ ngày 13/4. Mặc dù về mặt lý thuyết, các tàu không cập cảng Iran vẫn có thể đi qua eo biển Hormuz, nhưng thực tế lưu thông thương mại vẫn chưa thể quay lại quỹ đạo bình thường do những rào cản về an ninh và logistics cực kỳ phức tạp.
Rủi ro an ninh: Rào cản lớn nhất đối với các hãng tàu
Nguyên nhân cốt lõi khiến các hãng vận tải và công ty bảo hiểm vẫn còn dè chừng chính là sự kiểm soát gắt gao từ phía Iran. Khi rủi ro an ninh duy trì ở mức báo động, việc đưa tàu vào vùng Vịnh trở thành một canh bạc đầy mạo hiểm.
Bà Lale Akoner, nhà phân tích thị trường toàn cầu tại nền tảng eToro, nhận định rằng các doanh nghiệp vận tải sẽ không bao giờ đánh đổi sự an toàn của đội tàu lấy một thỏa thuận ngừng bắn mong manh. Theo bà, một lệnh ngừng bắn chỉ kéo dài hai tuần là hoàn toàn không đủ để tạo ra sự yên tâm cần thiết cho các nhà khai thác vận tải biển. Nếu không có sự đảm bảo chắc chắn về việc tàu có thể rời đi an toàn, các chủ tàu thà để hàng nằm chờ còn hơn là để con tàu của mình bị mắc kẹt trong nhiều tuần hoặc thậm chí là nhiều tháng giữa vùng biển đầy biến động.
Nghịch lý vận tải: Thiếu tàu rỗng để khơi thông dòng chảy
Để một chuỗi cung ứng hoạt động bình thường, cần có sự luân chuyển nhịp nhàng: tàu chở đầy hàng rời đi và tàu rỗng quay trở lại để nhận chuyến tiếp theo. Tuy nhiên, tại eo biển Hormuz hiện nay, chúng ta đang chứng kiến một sự mất cân bằng nghiêm trọng.
Ông Matt Smith, nhà phân tích từ Kpler, đã chỉ ra một con số đáng báo động: số lượng tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày đã giảm mạnh từ mức thông thường hơn 100 chiếc xuống chỉ còn khoảng 10 chiếc hoặc thấp hơn. Sự chênh lệch giữa cung và cầu vận tải đang ở mức báo động:
- Tàu chở dầu đầy hàng: Khoảng 400 chiếc đang chờ đợi để được rời khỏi vùng Vịnh.
- Tàu rỗng sẵn sàng nhận hàng: Chỉ có khoảng 100 chiếc.
Chính sự mất cân đối này khiến dòng chảy dầu mỏ dự kiến phải đến tháng 7 mới có thể hồi phục về mức bình thường, ngay cả khi eo biển được mở cửa hoàn toàn ngay lập tức.
Hệ lụy dây chuyền đến an ninh lương thực và năng lượng toàn cầu
Không chỉ dừng lại ở dầu mỏ, phân khúc tàu container – mắt xích quan trọng vận chuyển lương thực và nguyên liệu công nghiệp – cũng đang rơi vào tình trạng tương tự. Theo ông Peter Tirschwell từ S&P Global Market Intelligence, tình trạng “đầu vào không có, đầu ra quá tải” đang diễn ra tại các cảng khu vực.
Việc thiếu hụt tàu container đi vào vùng Vịnh có thể khiến khoảng 30% lượng phân bón toàn cầu xuất phát từ khu vực này bị mắc kẹt. Đây là một con số khổng lồ, có khả năng đẩy giá phân bón và các mặt hàng nông sản lên cao trên toàn thế giới. Do đặc thù đường biển là phương thức vận chuyển duy nhất và hiệu quả nhất cho các mặt hàng khối lượng lớn này, việc không thể chuyển đổi sang các tuyến đường khác khiến cuộc khủng hoảng trở nên trầm trọng hơn.
Cảnh báo về tình trạng đình trệ sản xuất
Các nhà sản xuất tại vùng Vịnh vốn vận hành theo mô hình “bơm và chuyển” – tức là sản xuất và đưa lên tàu ngay lập tức để giải phóng kho bãi. Khi tàu không đến kịp, các bồn chứa sẽ nhanh chóng đầy, buộc các nhà máy phải cắt giảm hoặc dừng sản xuất. Tình trạng này đã kéo dài 6 tuần qua và nếu không có sự can thiệp kịp thời để đưa các đội tàu rỗng vào khu vực, sự đình trệ về dầu thô, xăng dầu và phân bón sẽ còn kéo dài, gây áp lực khủng khiếp lên lạm phát toàn cầu.
Góc nhìn chuyên gia và bài học kinh nghiệm
Cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz là minh chứng rõ nét cho thấy sự mong manh của chuỗi cung ứng toàn cầu trước các biến động địa chính trị. Đối với các nhà đầu tư và doanh nghiệp, đây là lời nhắc nhở về tầm quan trọng của việc đa dạng hóa lộ trình vận tải và xây dựng các kịch bản dự phòng rủi ro an ninh biển.
Theo bạn, liệu các biện pháp ngoại giao có thể sớm đưa dòng chảy hàng hóa tại Hormuz trở lại bình thường, hay chúng ta phải chuẩn bị cho một thời kỳ giá năng lượng và phân bón tăng cao kéo dài? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn ở phần bình luận bên dưới.