Nội dung chính
Công tác chống khai thác hải sản IUU tại Hà Tĩnh đang được đẩy mạnh thông qua việc hiện đại hóa hạ tầng và siết chặt truy xuất nguồn gốc nhằm sớm gỡ bỏ thẻ vàng EC.
Việc bị Ủy ban châu Âu (EC) cảnh báo “thẻ vàng” không chỉ là rào cản về mặt pháp lý mà còn gây ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị kinh tế của thủy sản xuất khẩu. Trước những khuyến nghị sau đợt thanh tra lần thứ 5, tỉnh Hà Tĩnh đã triển khai một chiến dịch tổng lực, chuyển dịch từ quản lý hành chính thuần túy sang giám sát dựa trên dữ liệu thực tế.
Thực trạng và những “nút thắt” trong quản lý IUU tại cơ sở
Mặc dù đã có những bước tiến trong việc triển khai đồng bộ các quy định, nhưng thực tế tại các địa phương như xã Đan Hải cho thấy vẫn còn những khoảng trống đáng kể. Với 163 tàu thuyền cùng một cảng cá chỉ định (Xuân Hội), công tác quản lý tại đây đang đối mặt với ba thách thức chính:
- Lỗ hổng vận hành: Thiết bị giám sát hành trình (VMS) đôi khi chưa được vận hành tối ưu, gây khó khăn cho việc theo dõi vị trí tàu thời gian thực.
- Rào cản công nghệ: Tỷ lệ ngư dân sử dụng phần mềm truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử (eCDT) còn thấp, do thói quen ghi chép thủ công hoặc thiếu kỹ năng thao tác số.
- Ý thức tuân thủ: Một bộ phận chủ tàu vẫn chưa chấp hành nghiêm chỉnh quy định về đăng ký, đăng kiểm, tạo ra những “điểm mờ” trong công tác quản lý sản lượng.
Giải pháp đột phá: Số hóa quản lý bằng eCDT và VMS
Để giải quyết triệt để các tồn tại, Hà Tĩnh không chỉ dừng lại ở việc tuyên truyền mà tập trung vào việc “công nghệ hóa” quy trình quản lý. Theo ông Nguyễn Trọng Nhật, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản, trọng tâm hiện nay là đối khớp chính xác số liệu tàu cá ra vào cảng thông qua sự phối hợp chặt chẽ với các đồn, trạm biên phòng.
Hệ thống giám sát hành trình VMS: “Mắt thần” trên biển
VMS không chỉ là công cụ để quản lý vị trí, mà còn là căn cứ pháp lý để xác định tàu cá có xâm phạm vùng biển nước ngoài hay không. Việc cập nhật danh sách tàu xóa đăng ký và tàu có nguy cơ vi phạm cao lên hệ thống giúp cơ quan chức năng chủ động trong công tác cảnh báo và ngăn chặn.
eCDT – Chìa khóa cho minh bạch nguồn gốc
Tại cảng cá Cửa Sót, Ban Quản lý các cảng cá đang nỗ lực triển khai đồng bộ phần mềm eCDT. Đây là bước đi then chốt vì eCDT cho phép số hóa toàn bộ quy trình từ khi đánh bắt đến khi cập cảng, loại bỏ sai sót do nhập liệu thủ công và ngăn chặn việc “hợp thức hóa” thủy sản khai thác bất hợp pháp.
Sự đồng thuận từ ngư dân: Yếu tố then chốt cho sự bền vững
Mọi giải pháp công nghệ sẽ trở nên vô nghĩa nếu thiếu sự hợp tác từ người trực tiếp đánh bắt. Những chia sẻ từ ông Nguyễn Văn Hùng, ngư dân 20 năm kinh nghiệm, hay anh Lê Văn Toàn, một ngư dân trẻ, cho thấy một sự chuyển biến trong nhận thức. Họ hiểu rằng việc tuân thủ IUU không chỉ là đối phó với cơ quan chức năng, mà là bảo vệ chính sinh kế lâu dài của mình và nguồn lợi hải sản quốc gia.
Mô hình hợp tác xã tại xã Thiên Cầm là một ví dụ điển hình về việc tự quản lý và hỗ trợ lẫn nhau trong việc tuân thủ pháp luật, tạo nên một cộng đồng ngư dân có trách nhiệm.
Lộ trình quyết liệt hướng tới mục tiêu gỡ thẻ vàng
Hiện nay, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Tĩnh đã thành lập tổ công tác liên ngành, rà soát trực tiếp tại các địa phương trọng điểm như Cổ Đạm, Đan Hải, Lộc Hà, Thạch Hà, Thiên Cầm… Nội dung kiểm tra tập trung vào 4 trụ cột: Quản lý tàu cá $rightarrow$ Đăng ký/Đăng kiểm $rightarrow$ Giám sát hành trình $rightarrow$ Truy xuất nguồn gốc.
Số liệu thực tế từ đầu năm 2026 minh chứng cho hiệu quả bước đầu: 3.485 lượt tàu xuất cảng và 3.384 lượt tàu cập cảng đã thực hiện thủ tục qua eCDT, với tổng sản lượng đạt 419 tấn. Điều này cho thấy sự chuyển dịch mạnh mẽ sang quản lý số.
Góc nhìn chuyên gia: Việc gỡ thẻ vàng EC không thể diễn ra trong ngày một ngày hai. Nó đòi hỏi một sự thay đổi về tư duy từ “đánh bắt bằng mọi giá” sang “khai thác có trách nhiệm”. Hà Tĩnh đang đi đúng hướng khi kết hợp giữa cưỡng chế hành chính và hỗ trợ công nghệ.
Bạn nghĩ sao về việc áp dụng công nghệ số trong quản lý nghề cá? Liệu eCDT có đủ sức thay thế hoàn toàn các phương pháp quản lý truyền thống? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn cùng chúng tôi!
