Nội dung chính
Thủy sản Việt Nam đã chạm mốc gần 11,3 tỷ USD trong năm 2025, mở ra một chương mới đầy thách thức về thương mại xanh.
Tổng quan kim ngạch xuất khẩu 2025
Theo Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025 đạt kim ngạch gần 11,3 tỷ USD, tăng 12,4% so với 2024 – một dấu hiệu phục hồi mạnh mẽ của nhu cầu toàn cầu.
Quý IV “tăng tốc”
Nếu xem cả năm như một cuộc đua, giai đoạn cuối 2025 chính là đoạn nước rút quyết định. Trong quý IV, xuất khẩu thủy sản đạt 3.103,0 triệu USD, tăng 10,3% so với cùng kỳ năm trước; tháng 12 đóng góp 954,5 triệu USD, tăng 9,2%.
Cấu trúc mặt hàng chủ lực
- Tôm: đóng góp khoảng 4,65 tỷ USD, tăng 20% so với 2024; trong đó tôm hùm tăng hơn gấp đôi, đạt 817 triệu USD, phản ánh nhu cầu mạnh tại Trung Quốc.
- Cá tra: kim ngạch 2,19 tỷ USD, tăng 8%.
- Cá biển khác: 2,16 tỷ USD, tăng gần 12%.
- Cá ngừ: giảm 10,8% do áp lực từ quy định MMPA, thẻ vàng IUU và chi phí nguyên liệu cao.
Chiến lược doanh nghiệp dẫn đầu
Những doanh nghiệp lớn đã tận dụng xu hướng thị trường để chuyển hướng nhanh chóng:
- STAPIMEX: 309,8 triệu USD.
- Minh Phú (Cà Mau & Hậu Giang): hơn 542 triệu USD.
- Vĩnh Hoàn: đứng đầu về cá tra với 249,0 triệu USD.
Họ không chỉ dựa vào năng lực sản xuất mà còn “đọc” chính sách, khai thác FTA và dịch chuyển sang các khối thị trường CPTPP (hơn 3 tỷ USD) và Trung Quốc (2,4 tỷ USD) khi Mỹ áp dụng thuế chống bán phá giá và các hạn chế MMPA.
Rủi ro và yêu cầu chuẩn xanh
Quý IV cho thấy các rào cản kỹ thuật như thẻ vàng IUU và quy định MMPA đang ảnh hưởng mạnh tới nhóm hải sản khai thác. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải:
- Minh bạch hoá chuỗi cung ứng, triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc.
- Nâng chuẩn tuân thủ các chứng chỉ xanh (ví dụ: MSC, ASC).
- Tối ưu hoá quy trình kiểm soát chất lượng để duy trì thị phần ở các thị trường khó tính.
Nhìn về 2026: Thách thức và cơ hội
Thị trường Mỹ sẽ tiếp tục áp lực với lệnh cấm nhập khẩu một số loài cá từ 1/1/2026 và thuế chống bán phá giá tôm POR19 dự kiến công bố vào tháng 2/2026. Đồng thời, yêu cầu chứng chỉ xanh ngày càng khắt khe.
Để duy trì đà tăng trưởng, các doanh nghiệp cần:
- Đẩy mạnh tỷ trọng sản phẩm có giá trị gia tăng (tôm chế biến sâu, sản phẩm đông lạnh).
- Chuẩn hoá chuỗi cung ứng lạnh, giảm thời gian vận chuyển.
- Đầu tư vào công nghệ quản lý rủi ro, ví dụ: hệ thống blockchain để ghi lại nhật ký khai thác.
Như vậy, năm 2026 sẽ không chỉ là cuộc đua doanh số mà còn là cuộc đua “đủ điều kiện” để bán hàng – một thước đo mới của thành công trong thương mại xanh.