Nội dung chính
Việc phục chế ngai vua triều Nguyễn – Bảo vật quốc gia vừa bị xâm hại tại Đại Nội Huế – đang vấp phải những rào cản pháp lý và quy trình kỹ thuật vô cùng nghiêm ngặt.
Sau sự cố hy hữu khiến chiếc ngai vàng biểu tượng của vương triều Nguyễn bị gãy thành nhiều mảnh, dư luận đang đặc biệt quan tâm đến tiến độ và phương án khôi phục hiện vật này. Hiện tại, chiếc ngai đang được lưu giữ cẩn trọng tại kho cổ vật của Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế để chờ đợi một lộ trình phục chế chính thức và khoa học nhất.
Rào cản từ quy định pháp lý mới về di sản
Theo các chuyên gia tại Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế, lý do chính khiến công tác phục chế chưa thể triển khai ngay trên hiện vật là do sự thay đổi trong hệ thống văn bản hướng dẫn. Trước đây, các quy định về bảo quản và phục chế di vật đã có sẵn, nhưng đối với cấp độ Bảo vật quốc gia, mọi thứ cần tuân thủ chặt chẽ theo các quy định mới nhất.
Cụ thể, Nghị định 308/2025/NĐ-CP (dự kiến hoàn thiện vào cuối năm 2025) sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng nhất để hướng dẫn chi tiết việc xử lý các bảo vật ở cấp độ cao nhất này. Việc áp dụng quy trình mới đòi hỏi phải xây dựng một hồ sơ khoa học cực kỳ đầy đủ, từ việc thẩm định phương án kỹ thuật đến việc lựa chọn đơn vị thi công có đủ năng lực chuyên môn cao.
Những mắt xích còn thiếu trong hồ sơ phục chế
Mặc dù các thủ tục hành chính cơ bản như lấy ý kiến từ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã được thực hiện và tiếp thu để trình UBND TP. Huế, nhưng dự án vẫn đang dừng lại ở bước chuẩn bị hồ sơ. Hai yếu tố then chốt còn thiếu bao gồm:
- Hồ sơ năng lực của đơn vị thi công: Cần đảm bảo đơn vị có kinh nghiệm đặc thù trong việc xử lý kim loại quý và cổ vật cung đình.
- Danh sách nghệ nhân tham gia: Những người trực tiếp thực hiện phải là những bậc thầy về kỹ nghệ phục chế truyền thống để đảm bảo hồn cốt của hiện vật.
Ông Phan Thanh Hải – Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP. Huế, nhấn mạnh đây là trường hợp đặc biệt, chưa từng có tiền lệ đối với một Bảo vật quốc gia tại địa phương. Do đó, sự thận trọng là ưu tiên hàng đầu, đòi hỏi sự phối hợp liên tục với Cục Di sản văn hóa.
Quy trình khôi phục nghiêm ngặt theo Luật Di sản văn hóa 2024
Để đảm bảo tính nguyên bản, quá trình phục chế không chỉ đơn thuần là gắn kết các mảnh vỡ. Theo Luật Di sản văn hóa năm 2024, một quy trình chuẩn mực phải trải qua các bước:
- Lập hồ sơ khoa học chi tiết dựa trên tư liệu lưu trữ trước khi sự cố xảy ra.
- Xây dựng kế hoạch phục chế chi tiết và xin ý kiến chuyên gia cấp Bộ.
- Thực hiện phục chế dưới sự giám sát chặt chẽ, đồng thời phải ghi chép, chụp ảnh, quay phim toàn bộ quá trình để lưu trữ lịch sử.
Mục tiêu tối thượng là đưa ngai vua trở về trạng thái nguyên vẹn như thời điểm được công nhận là Bảo vật quốc gia vào năm 2015. Trong thời gian chờ đợi, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đã trưng bày phiên bản phục dựng tỉ lệ 1:1 tại điện Thái Hòa để phục vụ du khách tham quan.
Sự cố xảy ra vào trưa ngày 24/5/2025 khi một du khách tự ý xâm nhập khu vực cấm tại điện Thái Hòa và ngồi lên ngai vàng, dẫn đến việc phần tựa tay bên trái bị bẻ gãy. Đây là bài học đắt giá về công tác quản lý và ý thức bảo vệ di sản tại các khu di tích lịch sử quốc gia.
Theo bạn, chúng ta cần có những biện pháp gì quyết liệt hơn để ngăn chặn các hành vi xâm hại đến bảo vật quốc gia tại các điểm du lịch? Hãy để lại ý kiến của bạn dưới phần bình luận và chia sẻ bài viết này để lan tỏa ý thức bảo tồn di sản!